მუზეუმი დაარსდა 2017 წლის მაისში, დაცულია 181 ექსპონატი, მათ შორის ყოფისა და ეთნოგრაფიის მასალები, თიხის, სპილენძის, რკინის, ხის საოჯახო ჭურჭელი, არქეოლოგიური, მემორიალური, მუსიკალური, საცნობარო და ფოტო მასალები, გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშები და სხვ.

მისამართი: შუახევის მუნიციპალიტეტი სოფელი ხაბელაშვილები.

მუზეუმი დაარსდა 1996 წელს. დაცულია აჭარისა და შუახევის ისტორიასთან დაკავშირებული 1850 ექსპონატი: არქეოლოგიური მასალა, შრომის იარაღები, ყოფითი და ეთნოგრაფიული მასალაები, გამოყენებითი ხელოვნების ადგილობრივი ნაწარმი, რაიონის ცხოვრების ამსახველი დოკუმენტები და ფოტომასალა.

მისამართი: შუახევის მუნიციპალიტეტი სოფელი ოლადაური.

მუზეუმი დაარსდა 1998 წელს. მუზეუმში 1496 ექსპონატია დაცული. XIX საუკუნის ეთნოგრაფიული მასალა...

მისამართი: შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფელი კვიახიძეები.

მუზეუმი დაარსდა 2003 წელს, სადაც დაცულია 367 ექსპონატი. მუზეუმის ფონდებში უმრავლესობას შეადგენს ყოფისა და ეთნოგრაფიის მასალები...

მისამართი: შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფელი ნიგაზეული.

ცინარეთის ციხე - ციხე მდებარეობს შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცინარეთში, მარეთი-ჩირუხისწყლის მარცხენა შენაკად უჩამბისწყლის ხეობაში. შუახევი-ცინარეთის საავტომობილო გზის მარცხენა მხარეში. შუახევის რაიონული ცენტრიდან 12 კმ-ის დაშორებით. ციხე-კოშკი საკმაოდ მაღალ მთაზეა აშენებული. დღეს მისგან მხოლოდ ნანგრევებია შემორჩენილი. ადგილობრივ მოსახლეობას კლდის ბუნებრივი შესაძლებლობები მაქსიმალურად გამოუყენებიათ. კლდის აღმოსავლეთ თითქმის შუა მონაკვეთში იარუსისებური, მოზრდილი, ბუნებრივი მოედნის მსგავსია შემორჩენილი. მოსახლეობა მას ,,დიდ კალოს” უწოდებს. ციხეს ჰქონია ,,პატარა კალოც”, რომელიც საავტომობილო გზის გაყვანამ შეიწირა. ციხის ფართობი (36-40 კვადრატული მეტრია) ციხის გალავნის ნაშთები შემორჩენილია ჩრდილო-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. მიზერული დათვალიერების შედეგად ციხისა და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე აღმოაჩინეს 1,5 ტ. ლიტრაჟობის ქვევრი, რომელიც მიწაშია ჩაკირული, სავარაუდოდ საჭიროების შემთხვევაში წყლის მარაგს ინახავდნენ. ციხის ზედა ნაწილში დაცულია კლდეში ნაკვეთი დაახლოებით 150-200 ლიტრაჟობის წყლის რეზერვუარი. ციხიდან შესაძლებელი უნდა ყოფილიყო მარეთის ხეობის, ოქროპილაურის, დარჩიძეების და თვით ხიხანის, ოთოლთასა და კავიანის ციხეებთან დაკავშირება და მათთან ერთად ხეობაში გამავალი სავაჭრო-საქარავნე გზების კონტროლი. აგების თარიღად XI-XIIIO საუკუნეები ითვლება.

მისამართი: შუახევის მუნიციპალიტეტი სოფელი ცინარეთი.

ჩ ჩანჩხალოს ციხე - ჩანჩხალოში ნამალევის კლდის თავზე, რომელიც თითქმის მიუვალია, არის უძველესი ციხის ნანგრევთა ნაკვალევი, სოფლოის მოსახლეობა მას თამარის ციხეს უწოდებს.Gგამომდინარე აქედან უნდა ვივარაუდოთ, რომ ციხე აგებულია XII-XIII საუკუნეებში. ციხის ფართობი დაახლოებით 300 კვ. მ. ისტორია დუმს იმასთან დაკავშირებით, რომ ციხეს ჰქონოდა საგვარეულოთა სტატუსი ანუ არ განეკუთვნება არცერთ გვარს. ჩანჩხალოს ციხეს საინფორმაციო დანიშნულება უნდა ჰქონოდა. აქვე ახლოს არის ქვებით დაფარული ტერიტორია ამ ტერიტორიას ნამალევს ეძახიან, რომელიც კავშირშია ციხესთან. ამდენად, შესაძლებელია ვიფიქროთ, რომ ადამიანთა თავშესაფარი იყო საბრძოლო მოქმედებების დროს რომელიც დაახლოებით 500-მდე ადამიანს იტევს. აქვე არის ტერიტორია რომელსაც ციხის ყელი ჰქვია და სოფელ ჩანჩხალოს გადმოჰყურებს. ეს სახელწოდება შეიძლება მომდინარეობდეს თავისი სიმაღლის მიხედვით, როგორც ციხის ყელი, ან სავარაუდოა ამ ტერიტორიაზე ჭრიდნენ მასალას, რომელიც გამოიყენებოდა ციგის დასამზადებლად. მოგეხსენებათ, რომ ციგა უძველეს დროში ტრანსპორტის ერთ-ერთი სახეობა იყო, რომელიც გამოიყენებოდა ტვირთის გადასაზიდად იმდროის ყოფსა-ცხოვრებაში.

მისამართი: შუახევის მუნიციპალიტეტი სოფელი ჩანჩხალო.

ფურტიოს თაღოვანი ხიდი - ხიდი სავარაუდოდ IX_Xსს განეკუთვნება. ფურტიოს ხიდი მდებარეობს, ამავე დასახელების სოფლისა და აჭარისწყლის ხეობის დასაწყისში. ხიდი აკავშირებდა ერთმანეთს სხალთისწყლის ხეობაში არსებულ ძველ გზებს, აჭარის წყლის ხეობაში გამავალ ცენტრალურ ტრასასთან. Aამ ხეობას მეტად ხელსაყრელი გეორგაფიული მდებარეობა ჰქონდა. Mამ გზით სხალთის ხეობიდან ზღვისპირეთისაკენ მიემართებოდა უმოკლესი საქარავნე გზა არდაგნიდან და ახალციხიდან. ხიდმა ჩვენამდე საკმაოდ დაზიანებული სახით მოაღწია. ხიდის ძირითადი ნაწილის სიგრძე 35 მეტრია, სიგანე ნაპირებზე - 2,35 მეტრი, თავბანდთან 2,20 მეტრი. ფურტიოს ხიდის საინტერესო აღწერილობას გვაძლევს თედო სახოკია, იგი ხაზს უსვამს მშენებლის განსაკუთრებულ პროფესიონალიზმს, რომელმაც ხიდის თავისა და ბოლოს საყრდენ ადგილად Eკლდიანი ნიადაგი აირჩია. ამით უნდა აიხსნას, რომ ეს ხიდი დღემდე უზიანოდ დგას როგორც ძველი დროის ნაშთი. აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტოს 2012 წლის მიზნობრივი პროგრამების ფარგლებში ნოემბრის თვეში ფურტიოს ხიდს ჩაუტარდა აღდგენითი სამუშაოები. ხიდის რესტავრაციისას, არქიტექტურული სტილისა და ისტორიული სახის შენარჩუნების მიზნით გამოყენებულია ბუნებრივი ქვა და კირი. სამუშაოების წარმოება უზრუნველყო ტენდერში გამარჯვებულ კომპანიამ შპს ,,ტაო-ტბელმა.”

მისამართი: შუახევის მუნიციპალიტეტი სოფელი ფურტიო.

ჭვანის თაღოვანი ხიდი - ხიდი მდებარეობს სოფელ ჭალაში. აგებულია XII საუკუნეში. ბარათაულის წყლისა და ჭვანის წყლის შესართავთან. ხიდის სიგრძეა 17,20 მ, სიგანე – 2,35 მ. მისასვლელები სხვადასხვა ზომისაა. მარჯვენა მისასვლელის სიგრძეა 7,2 მ, სიგანე -5,3 მ, მარცხენასი – 3, 4 მ. ხიდის მარჯვენა ბურჯის სიმაღლეა 1,58 მ, სიგანე – 2,65 მ, ხოლო მარცხენასი – 1,38 მ, დარჩენილი 20 სმ-ი შეადგენს კლდეს, რომელზედაც დაშენებულია ბურჯი. ყურადღებას იქცევს ნახევარწრიული ლამაზი პროპორციული თაღების წყობა, რომელიც აჭარაში სხვაგან არ შეინიშნება. ხიდი აგებულია სელიმ-ფაშა ხიმშიაშვილის მეუღლის, ელმას სურმანიძის, მზითევის ხარჯით. ხიდი აღადგინეს 1968 წ. დურსუნ სურმანიძემ. 1995 წ. რევაზ, როსტომ და ნუგზარ სურმანიძეების ინიციატივით ჩაუტარდა რესტარვაცი. იმავე წელს,მ შევიდა კულტურის ძეგლთა სიაში.

მისამართი: შუახევის მუნიციპალიტეტი სოფელი ჭვანი.

ხაბელაშვილების ხიდი - აღნიშნული ხიდი მდებარეობს შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხაბელაშვილებში. ხიდი თავისი ავთენტურობით, მშენებლობისას გამოყენებული ელემენტებით და გადახურვით უნიკალური და უიშვიათესია მთელ დასავლეთ საქართველოში. ისტორიული მასალებიდან ირკვევა, რომ ანალოგიური ხიდები აჭარაში მე-20 საუკუნის 60 იან წლებამდე იყო შემორჩენილი. ხიდზე მშენებლობისას გამოყენებულია ხის უნიკალური ჯიშები: ურთხველა მალებად ბურჯებში, წაბლი ხიდის მზიდ და საყრდენ მალებად, მუხა საყრდენ ბოძებად და ურთხველა გადახურვისას ჭერს ქვეშ.. სოფლის მკვიდრთა გადმოცემით ხიდი 300 წლის წინ აუშენებიათ და სოფელ ხაბელაშვილებს აკავშირებდა სოფელ ბარათაულთან, ბრილთან და გომარდულთან. ხიდი აუშენებია, გვარად ბერიძეს, ხაბელაშვილების მკვიდრს.

მისამართი: შუახევის მუნიციპალიტეტი სოფელი ხაბელაშვილები.

გამონათლევის ეკლესია - გამონათლევში ეკლესიის არსებობის შესახებ სარწმუნო ცნობები არ მოგვეპოვება, სამაგიეროდ უძველესი დროიდან მომდინარეობს ხალხში გავრცელებული თქმულება იმის თაობაზე, რომ მე–5–6 საუკუნეების მიჯნაზე ჩირუხის წყლის მარჯვენა ნაპირას, ჩვენს წინაპრებს აუგიათ მუხის ხეებისაგან ერთნავიანი დარბაზული ტიპის ეკლესია, სადაც წირვა–ლოცვა და ნათლობა მიმდინარეობდა. სიტყვა ,,გამონათლევი“ ნათლობიდან მომდინარაობს. აღნიშნული ეკლესიის ნანგრევების შესახებ თ. სახოკია თავის ნაშრომში ,,მოგზაურობანი“ 1897 წელს აღნიშნავს, რომ სოფელ ოლადაურში ქარცივაძეების ეზოში ძველი ნასაყდრალია, ძველი ეკლესიის ნანგრევებიდან მხოლოდ ქვების გროვა ყოფილა დარჩენილი და მის ირგვლივ ძველად დარგული ბზის ხეები ყოფილა დარგული, მთელ ამ ადგილს მოწიწებით ეპყრობიან. შეუძლებელია იქ დარგულ ხეებს ტოტი ჩამოაცილონ. გადმოცემის თანახმად დროთა სიავისაგან ნანგრევებად ქცეული გამონათლევის ეკლესია 11–13 საუკუნეებში აბუსერისძეებს რამდენჯერმე აღუდგენიათ. გამონათლევის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიის მშენებლობა 1998 წელს დაიწყო. ეკლესიის მშენებლობის ინიციატორები იყვნენ: ექიმი–სოლომონ ფუტკარაძე, მეტყევე ინჟინერი – ჯ. მახარაძე, ღვაწლმოსილი პედაგოგი – ბ. მახარაძე. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს გადაწყვეტილებით ეკლესიის მშენებლობისათვის გამოიყო 0,20 ჰ მიწის ნაკვეთი, ასევე ბანკში გაიხსნა სპეციალური ანგარიში, რითაც საფუძველი ჩაეყარა გამონათლევის წმინდა გიორგის სახელობის ორნავიან, ორსაფეხურიან ჯვარგუმბათიანი ეკლესიის მშენებლობას. ეკლესიის საძირკვლის მშენებლობის დაწყება დალოცა ბათუმ–სხალთის ეპარქიის ეპისკოპოსმა მეუფე დიმიტრიმ. 2001 წელს ჯერ კიდევ ხარაჩოებში ჩასმულ მშენებარე ეკლესიაში მეუფე დიმიტრიმ და მართმადიდებელი ეკლესიის მღვდელმსახურებმა აღასრულეს პირველი წირვა –ლოცვა, ასევე შედგა პირველი ნათლობა. ამ დღეს 80–ზე მეტი ახალგაზრდა და მოხუცი მოინათლა.

მისამართი: შუახევის მუნიციპალიტეტი სოფელი გამონათლევი.